NHÂN VẬT

Từ góc nhìn của một người làm giáo dục, tôi cho rằng bên cạnh sự cảm thông và lòng bao dung, chúng ta cần nhìn nhận vấn đề bằng tinh thần thượng tôn pháp luật. Nhà trường là môi trường giáo dục, nhưng không phải là nơi những hành vi sai trái có thể được giải quyết chỉ bằng lời khuyên nhủ hay sự hòa giải. Khi một người có hành vi xâm phạm thân thể, đe dọa, xúc phạm danh dự hoặc nhân phẩm của giáo viên, sự việc cần được xem xét khách quan, trên cơ sở chứng cứ, tính chất và mức độ vi phạm. Tùy từng trường hợp cụ thể, người có hành vi vi phạm có thể phải chịu trách nhiệm kỷ luật, trách nhiệm hành chính hoặc trách nhiệm hình sự theo quy định pháp luật.

Tôi cho rằng cần phân biệt rõ giữa một phản ứng nóng nảy, thiếu kiềm chế với hành vi bạo lực có tính chất nghiêm trọng. Không thể chỉ dựa vào một biểu hiện bên ngoài để kết luận một người phạm tội, nhưng cũng không thể lấy lý do tuổi trẻ bồng bột, áp lực tâm lý hay hoàn cảnh cá nhân để mặc nhiên bỏ qua hành vi xâm phạm người khác. Pháp luật cần được áp dụng trên cơ sở sự việc cụ thể, không thiên vị người dạy hay người học, không định kiến với bất kỳ ai. Sự công bằng đòi hỏi chúng ta phải làm rõ sự thật, xác định đúng trách nhiệm và bảo đảm quyền lợi hợp pháp của những người liên quan.

Theo tôi, bảo vệ giáo viên không chỉ là vấn đề tình cảm hay sự tôn trọng dành cho nghề dạy học, mà còn là yêu cầu cần thiết để duy trì một môi trường giáo dục an toàn. Giáo viên có trách nhiệm giảng dạy, đánh giá và quản lý hoạt động học tập trong phạm vi được giao. Việc sinh viên không đồng ý với điểm số, không hài lòng với nhận xét chuyên môn hay cho rằng mình bị đối xử chưa công bằng cần được giải quyết bằng đối thoại, khiếu nại hoặc những cơ chế phù hợp. Bất đồng không thể trở thành lý do để đe dọa, hành hung hoặc gây tổn hại cho người khác. Tương tự, giáo viên cũng phải thực hiện đúng quy định chuyên môn, tôn trọng người học và chịu trách nhiệm về những quyết định của mình. Pháp luật không bảo vệ sự tùy tiện của bất kỳ bên nào, mà bảo vệ trật tự, quyền và lợi ích hợp pháp của tất cả mọi người.

Tôi cũng không cho rằng cứ xử lý nghiêm khắc là giáo dục sẽ thất bại, hay cứ bao dung là con người sẽ thay đổi. Trong những vụ việc nghiêm trọng, việc trình báo cơ quan chức năng, bảo vệ người bị xâm hại, thu thập chứng cứ và xử lý theo đúng quy định là điều cần thiết. Nhà trường không nên tự ý che giấu sự việc chỉ để giữ gìn thành tích hoặc hình ảnh của đơn vị. Ngược lại, đối với những sai phạm chưa đến mức phải xử lý bằng các biện pháp pháp lý nghiêm khắc, nhà trường có thể kết hợp giáo dục, tư vấn, kỷ luật phù hợp và tạo điều kiện để người học sửa chữa sai lầm. Điều quan trọng là lựa chọn biện pháp tương xứng với hành vi, không dung túng nhưng cũng không cực đoan.

Trong quá trình giảng dạy nghệ thuật, tôi từng có một trải nghiệm khiến mình nhớ mãi. Khi ấy, em là sinh viên trong lớp tôi phụ trách, có năng khiếu nghệ thuật và tính tình vốn hiền lành. Tuy nhiên, em thường xuyên đi trễ, không hoàn thành bài tập được giao. Sau nhiều lần nhắc nhở, tôi quyết định cho điểm thấp đối với phần bài làm chưa đáp ứng yêu cầu. Trước kết quả ấy, em đã đập bàn, thể hiện sự tức giận rồi bỏ về.

Tôi vẫn nhớ tình huống đó, không phải để giữ lại sự phiền lòng trước phản ứng của một sinh viên, mà bởi nó khiến tôi suy nghĩ về cách người trẻ đối diện với những điều không như mong muốn.

Tuy nhiên, tôi cũng hiểu rằng một phản ứng nóng nảy ở một thời điểm chưa đủ để định nghĩa toàn bộ con người. Tôi không vì chuyện ấy mà quên rằng em là người có năng khiếu, tính tình hiền lành và có những phẩm chất riêng đáng trân trọng. Tôi không biết chính xác điều gì đã khiến em phản ứng như vậy hôm ấy, nhưng tôi tin rằng trong môi trường giáo dục, điều quan trọng không chỉ là nhận ra hành vi chưa phù hợp, mà còn là giúp người học có cơ hội nhìn lại và trưởng thành.

Vài năm sau, em chủ động nhắn tin xin lỗi tôi về chuyện cũ. Lời xin lỗi đến muộn, nhưng đối với tôi, điều đáng quý không nằm ở thời điểm sớm hay muộn, mà ở sự chủ động nhìn lại quá khứ của em. Một người từng phản ứng nóng nảy đã có thể bình tĩnh đối diện với hành động của mình, thừa nhận điều chưa đúng và tìm cách hàn gắn mối quan hệ với người thầy năm xưa.

Câu chuyện về người sinh viên từng đập bàn rồi nhiều năm sau chủ động xin lỗi tôi khiến tôi tin rằng con người có khả năng trưởng thành. Tuy nhiên, sự thay đổi ấy cần xuất phát từ nhận thức và trách nhiệm của chính người đã gây ra hành vi chưa đúng. Nếu hành vi đã gây tổn hại đến người khác hoặc vi phạm pháp luật, một lời xin lỗi có thể mang ý nghĩa hàn gắn về mặt tình cảm, nhưng không đương nhiên thay thế trách nhiệm pháp lý. Việc có được xem xét giảm nhẹ trách nhiệm hay không phải căn cứ vào quy định pháp luật và tình tiết cụ thể của từng vụ việc.

Với tôi, giáo dục nhân văn và thượng tôn pháp luật không đối lập nhau. Trái lại, chúng cần song hành. Lòng bao dung giúp con người có cơ hội sửa chữa sai lầm, còn pháp luật xác lập giới hạn mà mọi người phải tôn trọng. Một môi trường giáo dục tốt không phải là nơi không bao giờ xảy ra mâu thuẫn, mà là nơi mâu thuẫn được giải quyết bằng đối thoại và những cơ chế công bằng. Đồng thời, đó cũng phải là nơi không ai được phép vin vào quyền lực, vị trí hay cảm xúc của mình để xâm phạm người khác.

Tôi mong rằng mỗi vụ việc bạo lực trong môi trường giáo dục sẽ không chỉ dừng lại ở những tranh luận nhất thời trên mạng xã hội. Điều cần thiết hơn là nhìn thẳng vào nguyên nhân, bảo vệ người bị ảnh hưởng, xác định trách nhiệm của các bên và khắc phục những lỗ hổng trong công tác quản lý, giáo dục. Khi người thầy được bảo vệ đúng mức, người học được đối xử công bằng và mọi hành vi đều được xem xét theo những chuẩn mực rõ ràng, giáo dục mới có thể thực hiện trọn vẹn sứ mệnh của mình. Bởi sự nhân văn không nằm ở việc né tránh trách nhiệm, mà ở cách chúng ta thực thi trách nhiệm một cách công bằng, có giới hạn và hướng đến sự tiến bộ của con người.