Tác giả Trần Minh Cường

Có những cuộc đời không gãy đổ trong một khoảnh khắc, mà âm thầm rạn nứt qua từng ngày. Có những con người vẫn đi giữa đám đông, vẫn hoàn thành những bổn phận thường nhật, vẫn mỉm cười khi cần thiết, nhưng sâu bên trong đã có một phần tâm hồn lặng lẽ rơi xuống từ rất lâu. Người ta thường nhìn thấy một con người khi họ đứng trên đỉnh cao, ít ai đủ kiên nhẫn để nhìn họ trong những ngày chông chênh nhất. Người ta dễ dàng chúc mừng một thành công, nhưng đôi khi lại không biết phải nói gì trước một thất bại. Bởi thành công thường có hình hài để phô bày, còn đổ vỡ chỉ có thể được nhận ra bằng sự thấu hiểu.

Từ những suy tư ấy, chủ đề “RƠI – Rơi để hồi sinh” của tác giả Trần Minh Cường mở ra một không gian đối thoại không chỉ giữa con người với hội họa, mà còn giữa con người với chính mình. Ở đó, cái rơi không đơn thuần là một chuyển động của vật chất dưới sức hút của trọng lực. Nó trở thành một trạng thái hiện sinh, một kinh nghiệm của thân phận, một câu hỏi về ý nghĩa tồn tại và khả năng tái sinh sau những đổ vỡ của đời người.

Nếu nhìn bằng đôi mắt thông thường, rơi là mất đi độ cao, là rời khỏi vị trí an toàn, là đánh mất sự cân bằng vốn có. Nhưng nếu nhìn bằng chiều sâu của trải nghiệm, đôi khi chính khoảnh khắc mất thăng bằng lại khiến con người nhận ra mình đã đứng trên một nền tảng mong manh đến thế nào. Có những thứ phải mất đi, chúng ta mới biết mình từng lệ thuộc vào chúng. Có những cánh cửa khép lại, ta mới nhận ra bấy lâu nay mình chỉ đứng trước một lối đi duy nhất. Và có những lần cuộc đời buộc ta phải dừng lại, không phải vì con đường đã hết, mà bởi cách đi cũ không còn đủ sức đưa ta đến một nơi xứng đáng hơn.

Rơi, vì vậy, không nhất thiết là một thất bại. Đôi khi, đó là thời điểm sự thật bắt đầu lên tiếng.

RƠI – KHOẢNH KHẮC CON NGƯỜI KHÔNG CÒN TRỐN ĐƯỢC CHÍNH MÌNH

Trong cuộc sống, chúng ta dành rất nhiều thời gian để xây dựng hình ảnh về bản thân. Người ta muốn mình thành công, được công nhận, được yêu thương, được xem là mạnh mẽ và đáng tin cậy. Chúng ta dựng lên những bức tường bằng danh vọng, địa vị, tài sản, những lời khen ngợi và cả sự kỳ vọng của người khác. Càng đi xa, đôi khi chúng ta càng nhầm lẫn giữa con người thật của mình với hình ảnh mà mình đã cố gắng tạo dựng.

Cho đến một ngày, tất cả những gì tưởng như vững chắc ấy bất ngờ lung lay.

Một cuộc chia tay. Một thất bại. Một sự phản bội. Một ước mơ không thành. Một mất mát khiến những điều từng có ý nghĩa bỗng trở nên xa lạ. Hoặc đơn giản hơn, một buổi sáng thức dậy, con người chợt nhận ra mình đã đi quá lâu trên con đường mà chính mình cũng không còn nhớ vì sao đã lựa chọn.

Khi ấy, cú rơi lớn nhất có thể không nằm ở những gì ta mất bên ngoài, mà nằm trong sự sụp đổ của những niềm tin từng giúp ta tồn tại.

Chúng ta thường sợ mất mát bởi đã quen lấy những gì sở hữu được làm thước đo giá trị của mình. Khi công việc mất đi, ta nghĩ mình không còn hữu ích. Khi tình yêu tan vỡ, ta nghĩ mình không còn xứng đáng được yêu. Khi thất bại trước một mục tiêu, ta dễ dàng kết luận rằng toàn bộ hành trình của mình là vô nghĩa. Nhưng một sự kiện không thể đại diện cho toàn bộ cuộc đời, cũng như một chương buồn không đủ quyền quyết định kết thúc của một cuốn sách.

Con người không chỉ là những gì mình đạt được. Con người còn là những gì đã đi qua, những gì đã chịu đựng, những điều đã học được từ tổn thương và khả năng lựa chọn cách sống sau mỗi lần vấp ngã.

Trong tinh thần ấy, “RƠI” không hướng người xem đến sự tuyệt vọng. Nó đặt ra một câu hỏi khó hơn: Khi những điểm tựa quen thuộc không còn, chúng ta sẽ còn lại điều gì?

Có lẽ, chúng ta sẽ còn lại chính mình, nhưng là một cái tôi không còn nguyên vẹn như trước. Một cái tôi đã bị cuộc đời bóc đi những lớp vỏ tự vệ, buộc phải nhìn lại những giới hạn, những ảo tưởng và cả những điều mình từng cố tình không thừa nhận.

Đó là một cuộc gặp gỡ không dễ chịu. Bởi đôi khi, người khó đối diện nhất không phải kẻ đã làm ta tổn thương, mà chính là con người bên trong ta — người đã quá lâu sống theo những kỳ vọng không thuộc về mình.

Nhưng nếu đủ can đảm ở lại với sự thật ấy, cú rơi có thể trở thành điểm khởi đầu của một hành trình khác: hành trình trở về với bản thể...

NHỮNG DÒNG MÀU RƠI VÀ QUYỀN ĐƯỢC KHÔNG HOÀN HẢO

Trong hội họa, đường nét thường được sử dụng để xác lập hình thể, giới hạn không gian và tạo nên trật tự cho thị giác. Nhưng khi màu sắc được để cho chảy, trượt, loang và rơi theo tác động của trọng lực, người nghệ sĩ đã mở ra một cuộc đối thoại khác giữa chủ ý sáng tạo và những yếu tố không hoàn toàn nằm trong sự kiểm soát.

Màu sắc không còn chỉ là thứ được đặt vào một vị trí đã định sẵn. Nó bắt đầu có hành trình riêng. Nó đi qua những vùng màu khác, gặp những bề mặt khác, để lại dấu vết của chuyển động và tạo ra những kết quả không phải lúc nào cũng có thể dự đoán từ đầu.

Trong dự án “RƠI”, chất liệu hội họa có thể được nhìn như một ẩn dụ về đời sống: con người có thể khởi đầu bằng một ý định, nhưng không ai có thể kiểm soát toàn bộ những gì sẽ xảy đến trên hành trình thực hiện ý định ấy.

Chúng ta có thể chuẩn bị cho tương lai, nhưng không thể bắt tương lai phải diễn ra đúng như mong muốn. Có thể yêu thương bằng tất cả chân thành, nhưng không thể buộc một người ở lại. Có thể làm việc bằng toàn bộ năng lực, nhưng không thể loại trừ mọi biến cố. Có thể cố gắng sống tử tế, nhưng không thể bảo đảm rằng cuộc đời sẽ luôn đối xử với mình bằng sự công bằng.

Điều đó không có nghĩa là mọi nỗ lực đều vô ích. Trái lại, nó nhắc chúng ta phân biệt giữa điều có thể lựa chọn và điều phải học cách chấp nhận.

Con người có thể không quyết định được tất cả những gì xảy ra với mình, nhưng vẫn có khả năng lựa chọn thái độ trước những gì đã xảy ra. Chúng ta không phải lúc nào cũng ngăn được một vết nứt xuất hiện, nhưng có thể quyết định mình sẽ tiếp tục sống cùng vết nứt ấy như thế nào.

Vẻ đẹp của một tác phẩm không nhất thiết nằm ở sự hoàn hảo tuyệt đối của từng chi tiết. Đôi khi, chính những vệt màu không đều, những lớp sơn chồng lấn, những đường chảy bất ngờ và những vùng giao thoa khó đoán lại làm nên sức sống riêng của bức tranh.

Con người cũng vậy.

Một cuộc đời không có nghĩa là phải xóa sạch mọi sai lầm mới trở nên đáng quý. Một con người không cần che giấu tất cả những yếu đuối mới được quyền đứng giữa cuộc đời. Những vết thương có thể để lại dấu vết, nhưng dấu vết không đồng nghĩa với sự thấp kém. Những thất bại có thể làm thay đổi hướng đi, nhưng không mặc nhiên tước bỏ phẩm giá của người đã thất bại.

Chúng ta đã quá quen với việc tôn vinh những gì hoàn chỉnh đến mức đôi khi quên rằng sự sống vốn không vận hành như một đường thẳng tuyệt đối. Hạt giống phải nứt vỏ mới có thể nảy mầm. Những cấu trúc cũ phải thay đổi thì hình thái mới mới có cơ hội xuất hiện. Một con người muốn trưởng thành cũng phải học cách chấp nhận rằng mình từng sai, từng yếu đuối, từng không hiểu hết những gì đang diễn ra.

Điều đáng quý không phải là chưa bao giờ đổ vỡ, mà là sau đổ vỡ, ta không đánh mất hoàn toàn khả năng nhìn thấy vẻ đẹp của cuộc đời.

VẾT NỨT KHÔNG PHẢI LÀ ĐỊNH MỆNH

Có một nghịch lý trong đời sống hiện đại: chúng ta có nhiều phương tiện để kết nối với nhau hơn, nhưng không phải lúc nào cũng có nhiều khả năng thấu hiểu nhau hơn. Chúng ta nhìn thấy thành công của người khác mỗi ngày, nhưng ít khi nhìn thấy những đêm mất ngủ phía sau thành công ấy. Chúng ta nhìn thấy một nụ cười, nhưng không biết người đang cười đã phải trả giá thế nào để có thể bình thản trước cuộc đời.

Trong một thế giới thường xuyên thúc giục con người phải nhanh hơn, giỏi hơn, giàu hơn và nổi bật hơn, thất bại dễ bị xem như một dấu hiệu của sự thua kém. Người ta sợ bị bỏ lại phía sau, sợ không đáp ứng được kỳ vọng, sợ bị đánh giá và sợ nhất là phải bắt đầu lại từ đầu.

Nhưng cuộc đời không phải một cuộc thi mà tất cả mọi người đều xuất phát cùng một điểm, mang theo những điều kiện giống nhau và đến đích trong cùng một thời gian.

Mỗi người có một hoàn cảnh, một sức chịu đựng, một hệ giá trị và một hành trình riêng. Có người tìm thấy hướng đi từ rất sớm. Có người phải đi qua nhiều ngã rẽ mới hiểu mình thực sự cần gì. Có người trưởng thành nhờ những cơ hội thuận lợi. Có người chỉ bắt đầu hiểu về lòng nhân hậu sau khi chính mình từng nhận lấy sự lạnh lùng của thế gian.

Không có một chiếc đồng hồ chung nào đủ chính xác để đo toàn bộ sự trưởng thành của nhân loại.

Bởi vậy, “rơi” không nên được hiểu như một bản án. Nó có thể là một biến cố, một giai đoạn, một sự thay đổi ngoài ý muốn; nhưng nó không nhất thiết phải trở thành danh tính của con người. Ta có thể từng thất bại mà không phải là một kẻ thất bại suốt đời. Ta có thể từng bị bỏ rơi mà không phải là người không đáng được yêu thương. Ta có thể từng mất phương hướng mà vẫn có quyền tìm lại con đường của mình.

Đây là một phân biệt quan trọng: điều đã xảy ra với ta không đồng nghĩa với toàn bộ con người ta.

Vết nứt là một phần của câu chuyện, không phải toàn bộ câu chuyện. Bóng tối có thể che phủ một khoảng đời, nhưng không vì thế mà ánh sáng bị xóa khỏi khả năng tồn tại. Một cánh cửa đóng lại có thể khiến ta đau đớn, nhưng không chứng minh rằng mọi lối đi đều đã chấm dứt.

Tuy nhiên, nói như thế không có nghĩa là lãng mạn hóa nỗi đau. Không phải cứ tổn thương là tự nhiên trở nên mạnh mẽ. Không phải cứ mất mát là lập tức tìm được ý nghĩa. Có những nỗi đau cần thời gian dài để nguôi ngoai, có những biến cố để lại hệ quả mà con người phải học cách sống cùng, và có những ngày việc đứng dậy đã là một nỗ lực lớn lao.

Hồi sinh không phải nghĩa vụ phải tỏ ra mạnh mẽ trước mắt người khác. Hồi sinh trước hết là cho phép bản thân được sống thật với những gì mình đang trải qua, được nghỉ ngơi khi kiệt sức, được tìm kiếm sự giúp đỡ khi không thể tự mình vượt qua và được bắt đầu lại bằng một nhịp độ phù hợp với chính mình.

Đôi khi, sức mạnh không nằm ở việc bước thật nhanh ra khỏi bóng tối, mà ở chỗ ta không còn dùng bóng tối để kết án chính mình.

Còn tiếp kỳ 2