Tác giả Trần Minh Cường

VÔ THƯỜNG – KHI TA HIỂU RẰNG KHÔNG CÓ GÌ THUỘC VỀ MÌNH MÃI MÃI

Nếu nhìn đời sống qua lăng kính triết học phương Đông, đặc biệt là tư tưởng vô thường trong Phật giáo, “rơi để hồi sinh” còn gợi mở một nhận thức sâu xa hơn: mọi hình thái đều nằm trong quá trình biến đổi.

Không có trạng thái nào đứng yên mãi mãi. Tuổi trẻ đổi thay, sức khỏe đổi thay, những mối quan hệ đổi thay, hoàn cảnh đổi thay và chính nhận thức của chúng ta cũng không ngừng thay đổi theo thời gian. Điều từng làm ta đau khổ có thể trở nên nhẹ nhàng khi nhìn lại. Điều từng khiến ta tự hào có thể mất đi ý nghĩa. Một người từng xa lạ có thể trở thành tri kỷ, và một người từng rất thân thuộc có thể trở thành ký ức.

Vô thường không chỉ là lời nhắc về sự mất mát. Nếu chỉ nhìn vô thường như một quy luật khiến mọi thứ tan biến, con người sẽ dễ rơi vào bi quan. Nhưng nhìn sâu hơn, vô thường cũng chính là điều kiện để mọi sự có thể đổi thay.

Nếu nỗi buồn không vô thường, chúng ta sẽ không bao giờ có cơ hội bình yên trở lại. Nếu một sai lầm là bất biến, con người sẽ không thể học hỏi. Nếu thân phận được đóng khung vĩnh viễn trong một thời điểm, sự trưởng thành sẽ trở thành điều không tưởng.

Chính vì mọi thứ không đứng yên, một người hôm nay còn yếu đuối vẫn có thể học cách vững vàng. Một tâm hồn từng khép kín vẫn có thể mở lòng. Một cuộc đời từng bị chia cắt bởi những mất mát vẫn có thể tìm thấy những mối liên kết mới.

Từ góc nhìn ấy, rơi không còn đơn thuần là chuyển động đi xuống. Nó là một phần của quá trình biến đổi, nơi hình thái cũ không thể tiếp tục tồn tại nguyên vẹn và hình thái mới bắt đầu có cơ hội hình thành.

Điều cần buông bỏ, đôi khi, không phải là tất cả những gì đã có, mà là ý muốn buộc mọi thứ phải mãi mãi giống như ngày đầu tiên.

Chúng ta đau khổ không chỉ vì mất đi một điều quý giá, mà còn vì muốn nó không bao giờ thay đổi. Ta muốn tuổi trẻ kéo dài, muốn người thương luôn ở cạnh, muốn những thành công tiếp tục lặp lại, muốn mọi lựa chọn của mình đều đúng và mọi nỗ lực đều được đền đáp. Nhưng cuộc đời không ký với ai một bản cam kết rằng những điều đẹp đẽ sẽ tồn tại vĩnh viễn.

Học cách buông bỏ không phải là thờ ơ với cuộc sống. Buông bỏ cũng không có nghĩa là từ bỏ trách nhiệm hay ngừng cố gắng. Đó là khả năng phân biệt giữa việc trân trọng một điều và việc cưỡng ép điều ấy phải thuộc về mình mãi mãi.

Ta vẫn có thể yêu thương mà không biến tình yêu thành sự sở hữu. Vẫn có thể nỗ lực mà không xem kết quả là thước đo duy nhất của giá trị bản thân. Vẫn có thể đau buồn trước mất mát mà không buộc mình phải sống mãi trong quá khứ.

Có lẽ, trưởng thành là khi con người thôi hỏi tại sao mọi thứ không thể ở lại như cũ, để bắt đầu hỏi mình có thể sống tử tế thế nào với những gì vẫn còn.

NHỮNG GAM MÀU CỦA TỔN THƯƠNG VÀ HY VỌNG

Trong ngôn ngữ thị giác của “RƠI”, sự tương phản giữa những gam đỏ, cam, vàng với xanh lam, xanh ngọc và trắng tạo nên những vùng cảm xúc khác biệt. Một phía gợi liên tưởng đến sức nóng, sự bùng phát, những xáo trộn mãnh liệt; phía còn lại mở ra cảm giác lắng dịu, khoảng thở và sự phục hồi. Khi đặt cạnh nhau, các gam màu không chỉ tạo hiệu ứng tạo hình mà còn có thể gợi ra những trạng thái đối nghịch vẫn cùng tồn tại trong một con người.

Bởi tâm hồn con người hiếm khi chỉ có một màu.

Trong cùng một ngày, ta có thể vừa hy vọng vừa sợ hãi, vừa yêu thương vừa thất vọng, vừa muốn tiến về phía trước vừa mong được quay lại một thời điểm đã xa. Có những người mang trong mình sự dịu dàng nhưng cũng có những cơn giận chưa được hóa giải. Có những người tỏ ra bình thản nhưng sâu bên trong vẫn đang tìm kiếm câu trả lời cho một câu hỏi đã kéo dài nhiều năm.

Chúng ta thường muốn loại bỏ những cảm xúc bị xem là tiêu cực. Ta muốn vui vẻ thay vì buồn bã, muốn mạnh mẽ thay vì yếu đuối, muốn lạc quan thay vì hoài nghi. Nhưng việc phủ nhận một cảm xúc không đồng nghĩa với việc cảm xúc ấy biến mất. Đôi khi, những điều bị dồn nén chỉ chuyển sang một hình thức khác, âm thầm tác động đến cách ta nhìn nhận bản thân và đối xử với người xung quanh.

Hồi sinh không nhất thiết là biến toàn bộ màu tối thành màu sáng. Nó có thể là học cách để những gam màu khác nhau cùng tồn tại mà không triệt tiêu lẫn nhau.

Một người đã trải qua đau khổ không cần phải giả vờ rằng mình chưa từng đau. Một người từng thất vọng không cần phải lập tức tin tưởng tất cả mọi người. Một người đã mất đi điều quan trọng không cần phải tìm ngay một điều khác để thay thế. Có những khoảng trống cần được nhìn nhận trước khi có thể được lấp đầy, có những câu hỏi cần được sống cùng một thời gian trước khi tìm thấy câu trả lời.

Trong nghệ thuật, tương phản không nhất thiết là cuộc chiến mà một màu phải chiến thắng màu còn lại. Chính sự hiện diện của các cực đối lập có thể làm cho tổng thể trở nên phong phú hơn. Trong đời sống, cũng có khi con người chỉ thực sự hiểu thế nào là bình yên sau khi đã đi qua những ngày bất an; chỉ hiểu thế nào là bao dung sau khi nhận ra sự phức tạp của những phán xét; chỉ biết quý trọng một khoảnh khắc bình thường sau khi từng đánh mất khả năng sống bình thường.

Điều đó không khiến đau khổ trở thành điều đáng mong muốn. Nhưng nó cho thấy con người vẫn có khả năng tạo ra ý nghĩa từ những gì mình không hề lựa chọn.

Có những điều xảy đến không phải để dạy ta một bài học đẹp đẽ nào cả. Chúng đơn giản là những điều đau đớn. Song, sau khi đã đi qua chúng, ta có thể lựa chọn không để nỗi đau trở thành nguồn gốc của sự tàn nhẫn. Ta có thể lựa chọn hiểu người khác hơn, sống chậm hơn, yêu thương có trách nhiệm hơn và biết trân trọng những điều tưởng chừng nhỏ bé.

Đó không phải phép màu. Đó là lao động âm thầm của tâm hồn.

HỒI SINH KHÔNG PHẢI TRỞ LẠI NHƯ CŨ

Có một điều đáng suy ngẫm trong khái niệm hồi sinh: nếu đã trải qua một lần đổ vỡ, liệu con người có thực sự trở về trạng thái ban đầu?

Một chiếc bình vỡ có thể được ghép lại, nhưng những đường nứt vẫn có thể còn đó. Một khu rừng sau hỏa hoạn có thể xanh trở lại, nhưng hệ sinh thái không nhất thiết tái lập đúng hình thái cũ. Một con người sau biến cố có thể tiếp tục làm việc, yêu thương và mơ ước, nhưng cách họ nhìn thế giới có thể đã thay đổi sâu sắc.

Bởi vậy, hồi sinh không phải lúc nào cũng là trở về. Đôi khi, đó là tiến đến một hình thái khác.

Ta thường muốn mọi thứ trở lại như xưa vì tin rằng quá khứ là nơi an toàn nhất. Nhưng quá khứ không phải lúc nào cũng tốt đẹp như ký ức đã chọn lọc. Có những điều ta muốn lấy lại thực ra đã không còn phù hợp với con người hiện tại. Có những mối quan hệ từng khiến ta hạnh phúc nhưng không thể tiếp tục bằng cách cũ. Có những ước mơ từng là động lực nhưng rồi cần được nhìn nhận lại khi ta hiểu rõ hơn về chính mình.

Trưởng thành không phải là giữ nguyên mọi khát vọng từ thuở ban đầu. Trưởng thành là có đủ tỉnh táo để nhận ra khát vọng nào cần được tiếp tục, điều gì cần được điều chỉnh và thứ gì đã đến lúc nên đặt xuống.

Trong quá trình sáng tạo, những dòng màu chảy xuống không nhất thiết tái tạo lại hình hài ban đầu của chúng. Khi đi qua các bề mặt, gặp những vùng màu khác và chịu tác động của những điều kiện khác nhau, chúng có thể tạo nên những quan hệ thị giác mới. Cái xuất hiện sau cùng không đơn giản là bản sao của ý định ban đầu, mà là kết quả của một quá trình tương tác và biến đổi.

Con người cũng được hình thành qua những tương tác như thế. Chúng ta không chỉ là sản phẩm của ý chí cá nhân, mà còn là kết quả của gia đình, môi trường, những người đã gặp, những cơ hội đã đến và cả những biến cố không thể dự đoán.

Nhưng hoàn cảnh không phải toàn bộ số phận. Trong những giới hạn nhất định, con người vẫn có khả năng suy nghĩ, lựa chọn, điều chỉnh và kiến tạo hướng đi của mình.

Một người sau thất bại có thể học cách làm việc khác đi. Một người sau đổ vỡ có thể học cách yêu thương mà không đánh mất bản thân. Một người từng đặt toàn bộ giá trị vào sự công nhận của người khác có thể dần tìm thấy một nền tảng vững chắc hơn trong sự hiểu biết và tôn trọng chính mình.

Hồi sinh, vì thế, không phải là phủ nhận phiên bản cũ của bản thân. Nó là khả năng nhìn lại phiên bản ấy bằng sự cảm thông, nhận ra những giới hạn đã có, rồi tiếp tục sống với một nhận thức sâu sắc hơn.

Ta không cần trở thành một con người hoàn toàn khác mới được quyền bắt đầu lại. Đôi khi, chỉ cần không tiếp tục đối xử với mình bằng những phán xét cũ, một hành trình mới đã âm thầm mở ra.

RƠI XUỐNG ĐỂ NHÌN THẤY NHỮNG ĐIỀU Ở THẤP HƠN

Khi con người đứng ở vị trí cao, tầm nhìn thường hướng đến những đường chân trời xa rộng. Nhưng khi đã đi qua một lần mất mát, đôi khi ta bắt đầu nhìn thấy những điều trước đây mình từng bỏ qua.

Ta nhận ra một bữa cơm bình thường cũng là điều đáng quý. Một cuộc điện thoại hỏi thăm có thể mang lại sự ấm áp lớn hơn những lời chúc tụng xã giao. Một người âm thầm ở cạnh ta trong những ngày khó khăn có thể đáng trân trọng hơn nhiều người từng xuất hiện trong những thời khắc huy hoàng.

Ta cũng nhận ra rằng có những cuộc đua không cần thiết phải tham gia, có những lời đánh giá không cần thiết phải trả lời, có những cuộc tranh giành không đáng để đánh đổi sự bình yên. Không phải mọi cánh cửa mở ra đều là cơ hội, cũng không phải mọi cánh cửa khép lại đều là bất hạnh.

Đôi khi, điều quý giá nhất mà một biến cố mang đến không phải là một cơ hội lớn hơn, mà là khả năng nhận biết đâu mới thực sự là điều quan trọng.

Con người thường nhầm lẫn giữa việc có nhiều thứ và việc có một đời sống phong phú. Chúng ta có thể sở hữu rất nhiều nhưng vẫn cảm thấy thiếu thốn, đạt được nhiều thành tựu nhưng vẫn không biết mình đang đi đâu. Ngược lại, một người có thể sống trong những điều kiện giản dị nhưng tìm thấy ý nghĩa sâu sắc từ công việc mình làm, những người mình yêu thương và những giá trị mình kiên trì gìn giữ.

Điều này không có nghĩa là vật chất hay thành công không quan trọng. Chúng có vai trò thực tế trong việc bảo đảm cuộc sống và mở rộng khả năng lựa chọn. Nhưng nếu xem chúng là nền tảng duy nhất của giá trị con người, chúng ta sẽ luôn sống trong nỗi sợ mất đi.

Bởi những gì có thể đạt được cũng có thể thay đổi.

Có lẽ, sau một lần rơi, con người cần học cách xây dựng lại không chỉ những điều kiện bên ngoài mà còn cả hệ giá trị bên trong. Ta cần biết điều gì xứng đáng để theo đuổi, điều gì cần bảo vệ và điều gì không nên tiếp tục đánh đổi bằng thời gian, sức khỏe hay phẩm giá.

Một cuộc đời có ý nghĩa không nhất thiết phải là cuộc đời luôn tiến lên theo cách thế gian đo đếm. Đôi khi, tiến lên là biết dừng đúng lúc. Thành công là biết từ chối một điều không còn phù hợp. Tự do là không phải tiếp tục đóng vai một con người mà mình đã không còn muốn trở thành.

Và bình yên có thể bắt đầu từ khoảnh khắc ta không còn cần chứng minh với tất cả mọi người rằng mình xứng đáng tồn tại.

Xem thêm:

RƠI ĐỂ HỒI SINH: KHI ĐỔ VỠ TRỞ THÀNH MỘT HÌNH THÁI CỦA SỰ SỐNG - Kỳ 1:

https://sankhauonline.com/roi-de-hoi-sinh-khi-do-vo-tro-thanh-mot-hinh-thai-cua-su-song-ky-1