Kiến Tạo "Kinh Điển Cải Lương": Thiết Lập Chuẩn Mực Thẩm Mỹ Mới

Dưới mái nhà Trần Hữu Trang, hàng loạt kiệt tác đã ra đời và đi vào tâm khảm nhiều thế hệ khán giả: Tô Ánh Nguyệt, Đời cô Lựu, Cây sầu riêng trổ bông, ... Sự xuất hiện của tập hợp tác phẩm này mang giá trị lý luận vô cùng sâu sắc.

Các vở diễn là sự dung hòa giữa đề tại lịch sử & bi kịch tâm lý xã hội mà không rơi vào tính giáo điều thô ráp, cũng không sa vào sự bi lụy, yếu mềm. Cấu trúc kịch bản được gọt dũa chặt chẽ, mạch kịch logic và giàu chiều sâu văn học, giúp Cải lương khẳng định vị thế của mình giữa thời hiện đại.

Dưới bàn tay dàn dựng của các đạo diễn tài hoa, nhân vật không chỉ ca hay mà còn được khắc họa tâm lý phức tạp. Cấu trúc câu ca cổ, nhịp điệu bài bản được đặt đúng "điểm rơi" cảm xúc, biến từng lời ca, nhịp điệu thành tố chất kịch tính đích thực chứ không đơn thuần là diễn xướng minh họa.

Thánh địa Cải Lương, biểu tượng văn hóa và hiện tượng đại chúng

136 Trần Hưng Đạo - Rạp Hưng Đạo từ lâu đã gắn liền với tên tuổi Nhà hát Trần Hữu Trang đã trở thành không gian văn hóa đặc trưng của Thành phố Hồ Chí Minh

Việc khán giả Sài Gòn – Gia Định - TP.HCM cùng người dân các tỉnh miền Đông, miền Tây xếp hàng từ rạng sáng để chờ mua vé không chỉ là nhu cầu giải trí đơn thuần. Đó là hiện tượng tiếp nhận văn hóa ở quy mô toàn đại chúng, nơi người dân tìm thấy sự sẻ chia, niềm tin và lòng tự hào dân tộc qua từng câu vọng cổ, từng nét vũ đạo mỹ miều.

"Đi coi cải lương ở Hưng Đạo" từng bước trở thành một chuẩn mực thưởng thức. Không gian ấy không chỉ trui rèn bản lĩnh, kỹ năng biểu diễn, đỉnh cao thành công, hay tâm nghề, đạo nghể cho nghệ sĩ mà còn là sự tin yêu thẩm mỹ nơi người mộ điệu, hình thành nên một thế hệ khán giả tinh tế, am hiểu nghệ thuật - là nhà phê bình lý luận đắt giá nhất mọi thời đại.

Giải Thưởng Trần Hữu Trang: đào tạo và bệ phóng của những tượng đài nghệ thuật

Thập niên 90, trước nguy cơ đứt gãy thế hệ, Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang (cùng Hội Sân Khấu, Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM) khởi xướng và tổ chức mùa đầu tiên vào năm 1991. 

Những năm gần đây, Nhà hát Trần Hữu Trang (đặc biệt là Rạp Hưng Đạo) vừa là nơi đăng cai, dàn dựng, vừa cung cấp lực lượng nhân sự (đạo diễn, nhạc công, nghệ sĩ hỗ trợ) cho các thí sinh dự thi qua nhiều mùa giải.

Giải thưởng Trần Hữu Trang (khởi xướng từ năm 1991) ra đời, xuất phát từ chính nhu cầu của Nhà hát và ngành sân khấu Cải lương lúc bấy giờ nhằm tìm kiếm, đào tạo và phát hiện thế hệ nghệ sĩ trẻ kế thừa cho sàn diễn (như Vũ Linh, Tài Linh, Thanh Thanh Tâm, Phương Hồng Thủy, Kim Tử Long, Thoại Mỹ, Châu Thanh, Phượng Hằng, Tấn Giao, Mỹ Hằng, Kim Tiểu Long, Quế Trân, Hữu Quốc ...)

Giải thưởng Trần Hữu Trang khẳng định vai trò phát triển tài năng mang tính chiến lược của Nhà hát Cải Lương Trần Hữu Trang với  tiêu chí khắt khe: nghệ sĩ phải chủ động từ kỹ thuật ca ngâm (hơi, điệu, nhịp), kỹ năng vũ đạo đến tư duy nhập vai tâm lý sâu sắc.

Giải thưởng Trần Hữu Trang đã trở thành "bệ phóng vàng" đưa những tên tuổi như Vũ Linh, Tài Linh, Thanh Thanh Tâm, Phương Hồng Thủy, Kim Tử Long, Thoại Mỹ, Kim Tiểu Long, Hữu Quốc, Quế Trân... tỏa sáng rực rỡ. Họ chính là nhịp cầu nối liền ký ức vang bóng với hơi thở thời đại, đưa Cải lương tiếp tục thăng hoa.

Từ năm 2020, Giải thưởng được nâng cấp thành cuộc thi cấp quốc gia với tên gọi Cuộc thi Tài năng Sân khấu Cải lương Trần Hữu Trang, và Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang vẫn tiếp tục giữ vai trò đơn vị nòng cốt thực hiện...

Chặng đường vang bóng tại "thánh địa" Hưng Đạo đã đúc kết nên một quy luật vô giá: Một bộ môn nghệ thuật truyền thống, đặt biệt là Cải Lương chỉ sống khỏe khi nó liên tục sáng tạo ra các tác phẩm đỉnh cao, sở hữu một không gian biểu diễn mang tính biểu tượng, và có cơ chế tự tái tạo lực lượng kế thừa. Kỳ tích của Nhà hát Trần Hữu Trang chính là cuốn cẩm nang lý luận thực tiễn sống động nhất cho công tác bảo tồn và phát triển di sản sân khấu Nam Bộ.

Vương Thoại Hồng