Tùy bút

NẾU CÁNH CỬA KHÁC KHÔNG MỞ THÌ SAO?

Người ta thường an ủi nhau bằng một câu nói nghe rất đỗi dịu dàng: “Khi một cánh cửa đóng lại, sẽ có một cánh cửa khác mở ra.” Câu nói ấy trở thành niềm tin cho những người vừa đi qua thất bại, một cuộc chia tay, một lần mất việc hay một giấc mơ không thành. Nó giúp con người tin rằng sau những điều đã mất, cuộc đời vẫn còn dành cho mình một cơ hội khác. Nhưng tôi vẫn thường tự hỏi: nếu cánh cửa này đã đóng lại mà cánh cửa khác mãi chẳng mở ra thì sao?

Nếu ta đã rời bỏ một nơi từng gắn bó nhiều năm nhưng nơi mới không có chỗ dành cho mình? Nếu ta đã dốc hết sức lực để theo đuổi một giấc mơ, cuối cùng chỉ nhận về sự im lặng? Nếu ta đã bước qua một cuộc tình nhưng những tháng ngày sau đó không có ai xuất hiện để lấp đầy khoảng trống? Và nếu ta đã cố gắng rất nhiều, đã tự nhủ mình phải mạnh mẽ, phải lạc quan, phải tin vào ngày mai, nhưng ngày mai đến rồi lại đi mà cuộc đời vẫn chẳng có gì thay đổi? Khi ấy, những lời an ủi quen thuộc bỗng trở nên xa xỉ. Bởi người đang đứng trước cánh cửa đóng kín không cần thêm một lời khẳng định rằng phía trước nhất định có điều tốt đẹp. Họ cần được thừa nhận rằng cuộc đời đôi khi thật sự không công bằng, rằng có những mất mát không thể bù đắp, có những cơ hội một khi đã qua sẽ không bao giờ trở lại, và có những hành trình càng đi càng khiến người ta hoài nghi chính mình.

Không phải cánh cửa nào đóng lại cũng mở ra một cánh cửa khác. Có những cánh cửa khép lại, để phía trước chỉ còn một khoảng sân trống trải. Có những con đường kết thúc mà không dẫn đến một ngã rẽ nào. Có những người rời khỏi đời ta, mang theo cả một phần tuổi trẻ mà sau này, dù gặp thêm bao nhiêu người, ta cũng không thể tìm lại nguyên vẹn cảm giác năm xưa. Thế nhưng, có lẽ điều đáng suy ngẫm không nằm ở chuyện cánh cửa khác có mở ra hay không, mà nằm ở cách chúng ta đối diện với khoảng trống sau khi cánh cửa cũ khép lại.

Con người thường quen nhìn cuộc đời như một chuỗi những cơ hội nối tiếp nhau. Mất một công việc thì tìm công việc khác, chấm dứt một mối quan hệ thì bắt đầu một mối quan hệ mới, thất bại ở một nơi thì chuyển sang một nơi khác để làm lại. Cách nhìn ấy có phần đúng, nhưng đôi khi khiến chúng ta vô tình biến cuộc đời thành một cuộc chạy đua không có điểm dừng, nơi mỗi mất mát đều phải được thay thế bằng một thành công mới, mỗi nỗi buồn đều phải nhanh chóng nhường chỗ cho niềm vui, và mỗi khoảng lặng đều bị xem như một dấu hiệu của sự tụt hậu. Chúng ta quên rằng đời người không phải lúc nào cũng vận hành theo quy luật bù trừ. Không phải cứ mất đi một điều gì thì nhất định sẽ nhận lại một điều tương đương; không phải cứ sống tử tế thì sẽ được đối xử tử tế; không phải cứ nỗ lực thì thành công sẽ đến đúng lúc. Cũng không phải ai kiên trì đi đến tận cùng một con đường đều có thể nhìn thấy ánh sáng ở phía cuối.

Nếu cứ tin rằng cuộc đời luôn phải trả công cho những cố gắng của mình, chúng ta sẽ dễ dàng thất vọng khi thực tế không diễn ra như mong muốn. Nhưng nếu hiểu rằng nỗ lực chỉ làm tăng khả năng đạt được điều mình muốn chứ không thể bảo đảm mọi kết quả, có lẽ ta sẽ học được cách bước tiếp mà không phải tự trách mình mỗi khi thất bại. Vậy, nếu cánh cửa khác không mở, ta phải làm sao? Trước hết, có lẽ ta không cần vội vàng tìm một cánh cửa mới. Đôi khi, điều con người cần nhất sau một biến cố không phải là lập tức đứng dậy để chứng minh mình mạnh mẽ, mà là cho phép bản thân được buồn, được tiếc nuối và được nhìn nhận những gì đã mất. Có những vết thương cần thời gian để lành, có những thất bại cần được hiểu trước khi có thể vượt qua, và có những cuộc chia tay cần một khoảng lặng đủ dài để ta biết mình đang đau vì người đã rời đi, vì những điều chưa kịp thực hiện, hay vì hình ảnh của chính mình trong một giấc mơ đã đổ vỡ.

Chấp nhận nỗi buồn không có nghĩa là đầu hàng. Dừng lại không có nghĩa là từ bỏ. Đôi khi, một người ngồi yên trước cánh cửa đóng kín còn can đảm hơn người vội vã chạy sang một cánh cửa khác chỉ vì sợ phải đối diện với sự trống trải của mình. Sau đó, ta cần học cách phân biệt giữa điều không thể thay đổi và điều vẫn còn có thể thay đổi. Cánh cửa đã đóng có thể là một sự thật không thể đảo ngược, nhưng việc ta sẽ sống như thế nào sau đó vẫn là điều có thể lựa chọn. Ta không thể bắt một người quay trở lại, nhưng có thể học cách yêu thương mà không đánh mất lòng tự trọng. Ta không thể quay về những năm tháng đã qua, nhưng có thể sử dụng kinh nghiệm của mình để tránh lặp lại những sai lầm cũ. Ta không thể buộc cuộc đời trao cho mình cơ hội như mong muốn, nhưng có thể tìm một hướng đi khác phù hợp hơn với khả năng, hoàn cảnh và những giá trị mà mình theo đuổi.

Nếu mọi con đường đều chưa có lối ra, ta có thể tạm thời ở lại nơi mình đang đứng, không phải để chờ phép màu, mà để quan sát, học hỏi, chuẩn bị và tích lũy thêm sức lực. Có những khoảng thời gian nhìn bên ngoài tưởng như chẳng có gì xảy ra, nhưng bên trong, con người đang âm thầm thay đổi. Một hạt giống nằm dưới lòng đất không thể được xem là vô ích chỉ vì người ta chưa nhìn thấy mầm xanh. Tuy nhiên, cũng không phải hạt giống nào rồi sẽ nảy mầm. Điều quan trọng là ta biết mình đang chờ đợi điều gì, có thể làm gì trong lúc chờ đợi, và đến khi nào cần thay đổi cách chờ đợi ấy. Bởi nếu cánh cửa không mở, ta không nhất thiết phải đứng đó suốt đời. Có thể ta sẽ tìm một lối đi vòng, quay lại đoạn đường cũ để xem mình đã bỏ sót điều gì, hoặc học một kỹ năng mới, tìm sự giúp đỡ từ người khác. Cũng có thể, sau nhiều lần thử sức, ta nhận ra mình phải từ bỏ một giấc mơ để giữ lại những điều quan trọng hơn.

Từ bỏ không phải lúc nào cũng là thất bại. Có những cuộc chiến càng cố thắng càng khiến ta đánh mất chính mình. Có những mối quan hệ càng níu kéo càng làm tổn thương cả hai phía. Có những ước mơ từng rất đẹp ở một thời điểm, nhưng khi hoàn cảnh và con người đã đổi thay, việc tiếp tục theo đuổi chúng không còn là sự kiên trì mà trở thành một cách tự giam mình trong quá khứ. Trưởng thành có lẽ không phải là học cách mở được mọi cánh cửa, mà là biết cánh cửa nào đáng để gõ thêm một lần, cánh cửa nào cần kiên nhẫn chờ đợi, và cánh cửa nào nên bình thản rời đi.

Tôi cũng nghĩ rằng chúng ta không nên tuyệt đối hóa niềm tin vào một cánh cửa khác. Bởi nếu cứ mãi chờ một cánh cửa mở ra, ta có thể bỏ quên khả năng tự tạo cho mình một lối đi. Không phải ai cũng có đủ điều kiện để bắt đầu lại ngay lập tức. Không phải ai cũng có tiền bạc, sức khỏe, tuổi trẻ hay những mối quan hệ cần thiết để làm lại từ đầu. Vì vậy, lời khuyên rằng chỉ cần cố gắng là sẽ thành công đôi khi vô tình đặt thêm gánh nặng lên những người vốn đã phải chịu nhiều thiệt thòi. Điều cần thiết không phải là ép mọi người phải lạc quan trong mọi hoàn cảnh, mà là giúp họ nhìn thấy những lựa chọn thực tế nhất trong khả năng của mình. Có người cần một cơ hội việc làm, có người cần một người lắng nghe, có người cần sự hỗ trợ để vượt qua giai đoạn khó khăn, và có người chỉ cần được sống chậm lại mà không bị phán xét là yếu đuối.

Đôi khi, một cánh cửa khác không mở không phải vì ta chưa đủ giỏi, chưa đủ tốt hay chưa đủ cố gắng. Có thể thời điểm chưa phù hợp, hoàn cảnh vượt quá khả năng kiểm soát của ta, hoặc những điều kiện bên ngoài chưa cho phép. Hiểu được điều đó giúp ta ngừng biến mọi thất bại thành bản án dành cho chính mình. Cuộc đời không nợ chúng ta một kết thúc có hậu sau mỗi lần đau khổ, nhưng điều đó cũng không có nghĩa là chúng ta phải sống mãi trong đau khổ. Hạnh phúc không nhất thiết phải là tìm được một cánh cửa lớn hơn, đẹp hơn để thay thế cánh cửa đã mất. Đôi khi, hạnh phúc chỉ là có một công việc đủ nuôi sống bản thân, một mái nhà đủ bình yên, một người có thể ngồi bên nhau mà không cần nói quá nhiều, hoặc một buổi sáng thức dậy, ta nhận ra mình đã không còn đau như ngày hôm qua. Những điều nhỏ bé ấy không làm nên một câu chuyện thành công rực rỡ, nhưng có thể giúp một con người tìm lại ý nghĩa của sự tồn tại.

Và biết đâu, sau cùng, câu nói về những cánh cửa cần được hiểu theo một cách khác. Cánh cửa đóng lại không có nghĩa là cuộc đời đã hết đường, nhưng cánh cửa khác cũng không nhất thiết phải tự động mở ra để chứng minh rằng mọi chuyện xảy đến đều có lý do tốt đẹp. Có những cơ hội phải được tìm kiếm, có những con đường phải được tạo nên, có những mất mát cần được chấp nhận mà không cần phải tìm một món quà nào để bù đắp. Nếu hôm nay cánh cửa trước mặt vẫn đóng, ta cứ đứng lại một lúc, nhìn thật rõ điều gì đã kết thúc và điều gì vẫn còn trong tay mình. Nếu còn sức, hãy thử gõ thêm một lần. Nếu không có ai trả lời, hãy tìm cách khác. Nếu chưa thể đi tiếp, hãy nghỉ ngơi. Nếu con đường ấy thực sự đã hết, hãy cho phép mình quay đầu.

Và nếu có một ngày ta nhận ra chẳng còn cánh cửa nào để chờ đợi, cũng đừng vội nghĩ rằng đời mình đã đến hồi kết. Bởi giá trị của một con người không nằm ở số cánh cửa họ mở được, số cơ hội họ nắm lấy hay số lần họ chiến thắng. Giá trị ấy còn nằm trong cách họ đối xử với bản thân sau thất bại, trong lòng tử tế họ giữ lại giữa những bất công, và trong khả năng tiếp tục sống một cuộc đời có ý nghĩa dù mọi chuyện không diễn ra như mong muốn.

Cánh cửa khác không mở thì sao? Thì ta học cách sống với điều chưa mở được, tìm một lối đi khác nếu có thể và chấp nhận những điều không thể thay đổi. Trên hết, ta đừng vì một cánh cửa đã đóng mà kết luận rằng toàn bộ cuộc đời mình cũng đã khép lại. Bởi đôi khi, điều cứu rỗi con người không phải là một cánh cửa bất ngờ mở ra, mà là khoảnh khắc họ hiểu rằng mình vẫn có quyền lựa chọn cách sống, ngay cả khi hoàn cảnh chưa trao cho mình điều mình mong muốn.

Không phải mọi cánh cửa đều mở. Nhưng cuộc đời cũng không chỉ có những cánh cửa.