CHÂN DUNG NGHỆ SĨ

Đạo diễn nhân dân Hoàng Quỳnh Mai & thước phim "chiếu chậm"

Mỗi độ mùa thu gõ cửa, khi sắc trời chớm dịu, nhè nhẹ và hơi thu quyện cùng hương trầm nghi ngút trên bàn thờ Tổ, người làm sân khấu lại thấy lòng mình như chùng xuống. Cái se lạnh của tiết thu làm cho con người ta dễ nhiều tâm sự hơn, nặng lòng và hoài niệm hơn về một "mối ân duyên" kỳ diệu mà Thánh Tổ đã chấm chọn.

Trong khoảng lặng linh thiêng của Ngày Giỗ Tổ Sân khấu Việt Nam (12/8 âm lịch), với NSND Hoàng Quỳnh Mai — một nữ đạo diễn đã rút ruột nhả tơ, cống hiến trọn vẹn "chất xám" cho sân khấu truyền thống — ký ức cứ thế ùa về như một thước phim chiếu chậm.

Đó không chỉ là thước phim ghi lại những đêm đèn màu rực rỡ, mà là cả một hành trình sống, yêu và "sống đậm hơn" với từng nhịp đờn, từng pho kịch bản, tình nghệ sĩ ở các đoàn nghệ thuật mà còn ở tình thương, tình mộ điệu của khán giả đã trân trọng, yêu mến và tin tưởng vào tương lai sân khấu truyền thống qua bàn tay của người làm sân khấu, đặt biệt là bàn tay đạo diễn như NSND Hoàng Quỳnh Mai - người làm nên linh hồn của các vở diễn.

Đạo diễn nhân dân Hoàng Quỳnh Mai - người sáng tạo nghệ thuật và cũng là người ăn cơm Tổ nghiệp mấy chục năm qua, mỗi mùa Giỗ Tổ nghề là mỗi lần thêm niềm tin vào dòng thời gian, vào sức sáng tạo mới của sân khấu, là dịp để nhớ thật nhiều, tri ân thật nhiều và để "sống đậm hơn" bằng những sáng tạo mới trên từng bước chân nghề, cụ thể là ở mỗi tác phẩm đạt đến độ cực phẩm: chạm đến tận cảm xúc người xem, tôn vinh cái đẹp và đạt đến cái đẹp chân thiện mỹ mà ngợi ca cuộc đời, ngợi ca cái đẹp của Sân Khấu là phụng sự đời sống, phụng sự văn hóa nghệ thuật!

Mối ân duyên với Thánh Đường và chất xám dành cho Cải Lương

Nói đến NSND Hoàng Quỳnh Mai là nói đến một "nữ tướng" của sàn diễn truyền thống, người đã dành cả tuổi trẻ và tâm huyết góp phần chung trong việc khẳng định vị thế của nghệ thuật Cải lương phía Bắc trong nhiều thập kỷ qua, và sẽ tiếp tục trong nhịp sống đương đại hôm nay và phía trước. Người ta nhìn thấy ở chị một tư duy đạo diễn sắc bén giàu tính hiện đại nhưng lại mang một tâm hồn hoài cổ, sâu sắc đến từng chi tiết - chính điều này đã làm nên thương hiệu riêng của người đạo diễn nhân dân trong lòng người làm nghệ thuật, đồng nghiệp và người mộ điệu sân khấu!

Ăn cơm Tổ nghiệp mấy chục năm qua, chị chưa bao giờ xem sáng tạo là một công việc mưu sinh thuần túy. Với chị, mỗi vở diễn là một lần "vắt kiệt chất xám" để đi tìm cái Đẹp. Cải lương dưới bàn tay dàn dựng của đạo diễn nhân dân Hoàng Quỳnh Mai không còn là sự ủy mị, mà trở thành những "cực phẩm sân khấu" — nơi ngôn ngữ ước lệ truyền thống hòa quyện nhuần nhuyễn với tư duy dàn dựng trong không gian hiện đại, chạm đến tận đáy cảm xúc của khán giả. Chị tôn vinh cái Đẹp, nâng niu cái Chân - Thiện - Mỹ, để qua từng lớp diễn, câu ca, sân khấu trở thành chiếc gương soi ngợi ca cuộc đời, tròn vẹn sứ mệnh phụng sự văn hóa nghệ thuật và phụng sự nhân sinh.

Mùa Giỗ Tổ bận rộn - lấy sáng tạo làm lễ vật dâng lên Tổ

Có một thực tế rất riêng ở NSND Hoàng Quỳnh Mai, ngày Giỗ Tổ của chị hiếm khi là những giờ phút ngơi nghỉ, mà luôn gắn liền với tiếng gõ nhịp, tiếng chỉ đạo sàn diễn tưng bừng khắp các địa phương.

Giữa mùa thu này, chị đang cùng một lúc "xông pha" với hàng loạt dự án quy mô, trải dài từ Cải lương, Kịch nói cho đến Nghệ thuật Tuồng. Cụ thể, chị dốc lòng cho vở Cải lương Miền hoa phượng — một tác phẩm mang đậm hơi thở vùng đất cảng, được chấp bút bởi PGS.TS Nguyễn Thị Minh Thái cùng với Nhà hát sân khấu truyền thống Hải Phòng, hay bứt phá ở mảng Kịch nói với kịch bản đầy sức nặng xã hội về đề tài chống ma túy, chống buôn người của Nhà Hát Nghệ Thuật Thành Phố Quảng Ninh, hình ảnh người anh hùng lịch sử sục sôi lên sàn diễn qua vở Cải lương về anh hùng trẻ tuổi Trần Quốc Toản Nhà Hát Cải Lương Hà Nội, với Nhà Hát Sân Khấu Truyền Thống Quốc Gia Việt Nam, đạo diễn nhân dân Hoàng Quỳnh Mai tiếp tục khẳng định bản lĩnh ở nghệ thuật Tuồng đỉnh cao với vở diễn Thủy tướng trời Nam...

Bốn dự án, bốn không gian nghệ thuật, đa thể loại khác nhau — đó chính là minh chứng sống động nhất cho một trí tuệ sáng tạo không nghỉ ngơi, một nỗ lực vượt giới hạn để dâng lên Tổ nghiệp những quả ngọt giá trị nhất!

Bao nhiêu khó khăn mệt nhọc đều biến mất...

Giữa những ngày miệt mài di chuyển qua lại giữa các tỉnh thành, chạy đua với thời gian để kịp tiến độ sàn diễn, khi được hỏi về cảm xúc nhân ngày Giỗ Tổ - ngày sân khấu Việt Nam, NSND Hoàng Quỳnh Mai hạnh phúc, hân hoan chia sẻ một nỗi niềm giản dị mà đắt giá: "Tháng này là tháng tri ân ân nghiệp tổ, chị may mắn được tổ nghiệp phù hộ, Đón nhận được tình yêu thương của các nhà hát nghệ thuật, Không có gì hạnh phúc hơn em ạ, chị biết ơn Tổ!..."

"Hằng năm cứ đến ngày này là lòng dạ cứ hân hoan. Bao nhiêu khó khăn, mệt nhọc trong quá trình làm nghề đều biến mất. Chỉ còn lại niềm tự hào vô bờ bến..."

Sự hân hoan ấy chính là năng lượng kỳ diệu mà Tổ nghề ban tặng cho những người làm nghệ thuật chân chính. Những đêm thức trắng bên trang kịch bản, những giọt mồ hôi rơi trên sàn tập, những áp lực vô hình của người đứng đầu ... tất cả đều tan biến khi hương trầm bay lên, nhường chỗ cho lòng biết ơn và sự hãnh diện vì mình được làm một "kết nối nghệ thuật" gìn giữ hồn cốt dân tộc lan tỏa đến mộ điệu, khán giả gần xa ...

Sân khấu truyền thống có thể trải qua những nốt trầm của thời gian, nhưng chừng nào còn những nghệ sĩ như NSND Hoàng Quỳnh Mai — những người biết "sống đậm hơn", luôn trăn trở với từng nhịp thở của thánh đường, biết biến áp lực thành những "cực phẩm nghệ thuật" chạm vào lòng người — thì ánh đèn màu vẫn sẽ mãi thắm tươi.

Mùa thu này, nhân mùa Giỗ Tổ - ngày Sân Khấu Việt Nam, kính chúc cho nữ đạo diễn tài hoa của chúng ta luôn dồi dào sức khỏe, giàu sức sáng tạo, để trên mỗi bước chân nghề, chị lại tiếp tục viết nên những trang sử đẹp, phụng sự cho văn hóa dân tộc và thắp sáng mãi ngọn lửa thiêng mà Tổ nghiệp đã tin tưởng trao truyền!

Xem thêm vở mới nhất của NSND Hoàng Quỳnh Mai:

Miền hoa Phượng, Kỳ 1: https://sankhauonline.com/mien-hoa-phuong-hen-gap-khan-gia-tai-nha-hat-thanh-pho-hai-phong

Miền hoa Phượng, Kỳ 2: https://sankhauonline.com/mien-hoa-phuong-ky-2-cai-luong-hoa-nhip-to-quoc